Obywatelstwo polskie a podatki od zagranicznego majątku – kiedy polski paszport ma znaczenie?

Coraz więcej osób posiadających polskie obywatelstwo mieszka od wielu lat za granicą, tam pracuje, płaci podatki i posiada majątek poza Polską. Część z tych osób po latach planuje powrót do kraju, zakup nieruchomości w Polsce albo otrzymuje środki z zagranicy, np. z rachunku inwestycyjnego, konta emerytalnego, spadku, darowizny lub dyspozycji na wypadek śmierci.

W takich sytuacjach często pojawia się pytanie: czy samo obywatelstwo polskie powoduje obowiązek zapłaty podatku w Polsce?

Odpowiedź brzmi: to zależy od rodzaju podatku oraz od tytułu prawnego otrzymania majątku.

PIT – decyduje rezydencja podatkowa, a nie sam paszport

W podatku dochodowym od osób fizycznych podstawowe znaczenie ma rezydencja podatkowa. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o PIT nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce podlegają osoby fizyczne, które mają miejsce zamieszkania na terytorium Polski. Oznacza to obowiązek rozliczania w Polsce całości dochodów, bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów.

Za osobę mającą miejsce zamieszkania w Polsce uważa się podatnika, który posiada w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych albo przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

W praktyce oznacza to, że samo obywatelstwo polskie nie przesądza jeszcze o polskiej rezydencji podatkowej w PIT. Osoba, która od wielu lat mieszka za granicą, ma tam centrum życia, rodzinę, pracę, majątek i nie przebywa w Polsce ponad 183 dni w roku, co do zasady nie staje się polskim rezydentem podatkowym wyłącznie dlatego, że posiada polski paszport.

Istotne jest więc ustalenie, w którym kraju znajduje się rzeczywisty ośrodek interesów życiowych oraz w którym roku podatkowym mogło dojść do zmiany rezydencji. W PIT szczególne znaczenie ma rok kalendarzowy.

Podatek od spadków i darowizn – obywatelstwo może mieć znaczenie

Inaczej wygląda sytuacja w podatku od spadków i darowizn. Tutaj obywatelstwo polskie może być istotne również wtedy, gdy dana osoba od wielu lat mieszka za granicą.

Zgodnie z art. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn nabycie własności rzeczy znajdujących się za granicą albo praw majątkowych wykonywanych za granicą może podlegać podatkowi w Polsce, jeżeli w chwili otwarcia spadku albo zawarcia umowy darowizny nabywca był obywatelem polskim albo miał miejsce stałego pobytu w Polsce.

To oznacza, że w przypadku klasycznego spadku albo darowizny zagranicznej obywatelstwo polskie może być samodzielną przesłanką do analizy opodatkowania w Polsce. Nie można więc automatycznie zakładać, że brak polskiej rezydencji podatkowej w PIT wyklucza jakiekolwiek obowiązki w podatku od spadków i darowizn.

Najpierw trzeba jednak ustalić, czy dana czynność w ogóle podlega ustawie

To bardzo ważny etap analizy, który bywa pomijany.

Ustawa o podatku od spadków i darowizn nie obejmuje każdego nieodpłatnego przysporzenia majątkowego. Opodatkowaniu podlega tylko nabycie dokonane jednym z tytułów wskazanych w art. 1 ustawy, m.in. tytułem dziedziczenia, darowizny, zapisu, zachowku, nieodpłatnego zniesienia współwłasności albo określonych dyspozycji na wypadek śmierci.

Katalog ten ma charakter zamknięty. Oznacza to, że jeżeli dane nabycie nie mieści się w tytułach wymienionych w art. 1 ustawy, nie powinno być obejmowane podatkiem od spadków i darowizn przez wykładnię rozszerzającą.

Zagraniczna dyspozycja na wypadek śmierci to nie zawsze spadek

Problem ten dobrze pokazuje interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 4 kwietnia 2025 r., sygn. 0112-KDIL2-1.4011.151.2025.2.TR oraz 0111-KDIB2-3.4015.50.2025.3.MD.

W sprawie tej podatnik otrzymał środki z zagranicznych rachunków po śmierci osoby, która wskazała go jako beneficjenta. Organ podatkowy zwrócił uwagę, że środki zostały otrzymane na podstawie dyspozycji na wypadek śmierci, a nie w ramach klasycznego spadku.

Dyrektor KIS wskazał, że przepisy art. 3 ustawy o podatku od spadków i darowizn dotyczą wyłączeń z opodatkowania, ale tylko w odniesieniu do nabycia dokonanego tytułami wymienionymi w art. 1 ustawy. Jeżeli natomiast dane nabycie nie mieści się w katalogu z art. 1, to brak opodatkowania wynika nie z wyłączenia, lecz z tego, że dana czynność w ogóle pozostaje poza zakresem ustawy.

Organ podkreślił, że nabycie środków zgromadzonych na zagranicznych rachunkach na podstawie dyspozycji na wypadek śmierci nie zostało wymienione w zamkniętym katalogu tytułów nabycia określonym w art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. W konsekwencji takie nabycie nie podlegało opodatkowaniu tym podatkiem.

Wniosek: obywatelstwo to dopiero początek analizy

W sprawach transgranicznych nie wystarczy odpowiedzieć na pytanie, czy podatnik ma polskie obywatelstwo. To tylko jeden z elementów.

W przypadku PIT należy przede wszystkim ustalić rezydencję podatkową. Natomiast w podatku od spadków i darowizn obywatelstwo polskie może mieć znaczenie, ale dopiero po wcześniejszym ustaleniu, czy dane nabycie w ogóle mieści się w zamkniętym katalogu czynności opodatkowanych.

Dlatego przy otrzymaniu majątku z zagranicy należy przeanalizować:

• czy podatnik był polskim rezydentem podatkowym w danym roku,

• czy posiadał polskie obywatelstwo w chwili otwarcia spadku lub zawarcia darowizny,

• jaki był rzeczywisty tytuł otrzymania środków,

• czy było to dziedziczenie, darowizna, dyspozycja na wypadek śmierci, Transfer on Death, designation of beneficiary czy inna konstrukcja prawa obcego,

• czy nabycie mieści się w art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn,

• czy ewentualnie powstaje obowiązek rozliczenia PIT w Polsce.

Podsumowanie

Nie można przyjąć uproszczenia, że polskie obywatelstwo zawsze oznacza nieograniczony obowiązek podatkowy w Polsce bez względu na rezydencję podatkową.

W PIT zasadnicze znaczenie ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych, czyli rezydencja podatkowa. Sam polski paszport nie wystarcza do objęcia podatnika opodatkowaniem od całości światowych dochodów.

W podatku od spadków i darowizn obywatelstwo polskie może mieć większe znaczenie, ale również tutaj nie można pomijać podstawowej zasady: opodatkowaniu podlegają tylko te tytuły nabycia, które zostały wskazane w ustawie. Jeżeli dana zagraniczna konstrukcja prawna nie mieści się w zamkniętym katalogu z art. 1 ustawy, nie powinna być obejmowana podatkiem przez rozszerzającą interpretację przepisów.

W sprawach dotyczących majątku zagranicznego kluczowa jest więc analiza dokumentów źródłowych, podstawy wypłaty oraz charakteru prawnego otrzymanych środków. Sam fakt posiadania polskiego obywatelstwa albo otrzymania środków po śmierci innej osoby nie przesądza jeszcze automatycznie o opodatkowaniu w Polsce.

Jeżeli otrzymali Państwo środki z zagranicy albo planują Państwo powrót do Polski i chcą ustalić możliwe skutki podatkowe, zapraszamy do kontaktu z Kancelarią. 

KANCELARIA DORADCÓW PODATKOWYCH

M. Rymaszewski, L. Rymaszewska

Spółka komandytowa

m.rymaszewski@kdpr.pl

te. 605-599-681, 508-819-601